बरिस्ठ उपाध्यक्ष
नेपाल घरेलु तथा साना उद्योग महासंघ केन्द्रिय महिला उद्यमी समिति
भूमिका
    कोरोना भाइरस कोभिड–१९ प्रकोप महामारीको कारण पछिल्लो समय नेपालमा संक्रमित संख्या फैलँदो अवस्थामा छ ।साढे ५ महिनाको बन्दा बन्दीको कारण आर्थिक क्षेत्रमा महासंकट आएको छ । ६० लाख मजदुरहरूको रोजगारबाट विमुख हुनु परेको अवस्था छ । विपन्न वर्ग र मजदुर गरिखाने वर्ग भोक भोकै मर्ने अवस्था आइ सक्यो । कोरोना कहरका कारण साना तथा मझौला उद्योग ठुला उद्योग धन्दा पून सञ्चालनमा आउन सकेका छैनन् । देशमा विकास निर्माण कार्य सुस्तरी अघि बढेको छ । व्यापार व्यवसाय धारासायी भएको छ । घरेलु तथा साना उद्योग देखि ठुला उद्योगहरू नै उठ्न नसक्ने गरी थला परेका छन् । आर्थिक क्षेत्र चलायमान गराउन, अर्थतन्त्रलाई माथि उकास्न केन्द्र सरकारको स्पष्ट नीति जुन नीतिले थला परेका उद्योगी व्यवसायीहरूले लगानी गर्न प्रोत्साहित हुन सक्नु पर्छ । व्यवसाय गर्नेहरूलाई सहुलियत व्याजदरमा ऋण प्रवाह, बन्दा बन्दी अवधी भरको ऋणमा लाग्ने व्याज मिनाह, त्यस्तै घरेलु तथा साना उद्यमीहरूले उत्पादन गरेका वस्तुहरूको बजारीकरण गर्न प्रदेश र स्थानीय सरकारले सहयोग पु¥याउने वातावरण तयार गर्न सक्नु पर्छ भन्ने धारणा राख्नु हुन्छ । नेपाल घरेलु तथा साना उद्योग महासंघ केन्द्रिय महिला उद्यमी समितिकी बरिस्ठ उपाध्यक्ष रोसनी उपाध्याय । घरेलु तथा साना उद्योग सञ्चालन गर्ने उद्यमीहरूको संरक्षण र सम्बद्धनमा कस्तो भूमिका खेल्न सकेको छ । आगामी दिनमा कसरी अघि बढ्दै छ भन्ने सवालमा रेडियो ए.वी.सी.एफ.एम. ८९.८ मेगाहर्जमा नेपाल घरेलु तथा साना उद्योग महासंघ केन्द्रिय महिला उद्यमी समितिकी बरिस्ठ उपाध्यक्ष रोसनी उपाध्यायसँग गरेको कुराकानीको मुख्य अंश यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ ।
१. कोरोना कहरले देशको अर्थतन्त्रमा ठूलो आघात पुगेको छ । घरेलु तथा साना उद्योग सञ्चालन गरी उद्यमी व्यवसायी बनेकाहरू, आफैँ वेरोजगार बनेकाा छन् । व्यवसायीहरूलाई पुनर जीवन दिन केन्द्रिय महिला उद्यमी समितिले कस्तो भूमिका खेल्दै छ ?
    कोरोना भाइरस (कोभिड–१९) महामारीले नेपाललाई मात्र नभइ विश्वलाई नै ठूलो आघात पु¥याएको छ । मानवीय जीवनको क्षति हुनुका साथै आर्थिक र सामाजिक संरचनामा नै ठूलो संकट पैदा भएको छ । त्रसित र हतास मन स्थिरति नगरी मन मस्तिकलाई दरविलो बनाएर दृढ अठोटका साथ कार्य अघि बढाउनुको विकल्प छैन । पहिले त आँफै सुरक्षित रहनु प¥यो अनि परिवार र समाजलाई सुरक्षित राख्न व्यक्ति आँफै सजक र सर्तक रहनु पर्छ । विश्व स्वास्थ्य संगठन र स्वास्थ्य मन्त्रालयले जारी गरेको स्वास्थ्य मापदण्डलाई अनुशासीत ढङ्गबाट पालना गर्नु नै कोरोनालाई जीत्न सकिन्छ । बाँचे पछि न भोलिका दिन केही गर्ने हो । एक आपसमा सेवा भावका साथ बाँच्ने र बचाउने कार्यमा लाग्नु पर्छ । उद्योग व्यवसाय ठूलो हुन या साना उद्योग सञ्चालन गरी स्वरोजगारी बनेर उद्यम व्यवसाय गरी आफ्नो र परिवारको जीवन यापनमा सहज पु¥याउनुको साथै व्यावसायबाट आफ्नो इज्जत र प्रतिस्ठा राख्न सकेको थियो । घरेलु तथा साना उद्योगले त्यसमा कोभिड–१९ ले नकारात्मक प्रभाव पारेको छ । यसको पुनर जीवनको लागि त प्रदेश र स्थानीय सरकारले विशेष योजना नै ल्याएर उद्योग व्यवसाय सञ्चालनमा आर्थिक प्याकेज ल्याउन जरुरी छ । ऋणको व्याजमा छुट, सहुलियत दरमा ऋण प्राप्त गर्न सक्ने अवस्था श्रजना गर्न सक्नु पर्छ । देशमा नै उत्पादन भएका बस्तुहरूको सहज उपलब्धता र वाहिरबाट प्राप्त गर्नु पर्ने कच्चा पदार्थ समेत सहजीकरण गरी दिएको खण्डमा घरेलु तथा साना उद्योगीहरू व्यवसाय सञ्चालन गरी आफ्नो जीवनयापन सञ्चालनमा प्रभावकारीता ल्याउन सक्छन् । ग्रामिण  क्षेत्रको अर्थतन्त्र पनि बलियो बन्न मद्धत पुग्छ । युवा वर्ग, सिप भएका जनशक्ति विदेश पलायन हुनबाट रोकिन्छ । ६० वटा जिल्लामा घरेलु तथा साना उद्योगको शाखा छ आगामी बर्षमा ७७ वटै जिल्लामा शाखा गठन गर्ने लक्ष छ । १५ हजार उद्यमीहरूले घरेलु तथा साना उद्योग सञ्चालन गरी उद्यमी व्यवसायि बनेका छन् । अरुलाई थप गरी देश व्यापी बनाउने हाम्रो योजना छ । उद्यम र व्यवसाय गरे पछि आर्थिक समृद्धिका ढोका खोलिन्छन । देश समृद्धिको पथमा अघि बढ्छ । बन्दा बन्दी अवधिमा पनि उद्योगी व्यवसायिहरूको समस्याहरूको बारेमा अवस्था बुझ्न जुम मिटिङ गरियो । गत बर्ष हामीले महिला उद्यमीहरूको लागि अवसर चुनौती गोष्ठी तालिम सेमिनार सञ्चालन गरी उद्यमी व्यवसायी बन्न प्रोत्साहित गर्ने कार्य हामीले ग¥यौँ । उद्योग व्यवसाय सञ्चालन गर्न आवश्यक पर्ने परामर्श दिने कार्य गरिएको छ ।
२. तपाँइ त काभ्रे महिला उद्यमी समितिको सचिव भएर नि कार्य गर्नु भयो । घरेलु तथा साना उद्योगहरूको सम्भावना र चुनौतीहरू के छन् ?
    घरेलु तथा साना उद्योगहरूको सम्भावित सम्भावनाहरू धेरै छन् । प्रदेश र स्थानीय सरकारहरूले उद्योग धन्दा सञ्चालन गर्नेहरूलाई आवश्यक सेवा सुविधा उपलब्ध गराउन सकेका छैनन् । आन्तरिक तथा बाहिय दुबै पर्यटन क्षेत्रको विकासमा होम स्टे सञ्चालन गर्न सकिन्छ ,मखमलको जुत्ता निर्माण, बाँस तथा निगाँलो चोयाबाट डोका, डालो, मान्द्रो, कुर्सी, ¥याक, दराज निर्माण, नाङलो जस्ता सामग्रीको उद्योग सञ्चालन गर्न सकिन्छ । मोतिको माला, चुरा, पोते बनाउने कार्य भएका छन् । उत्पादित बस्तुहरू महिला उद्यमीहरूले घर घरमा पु¥याएर विक्रि गर्ने कार्य भएको छ । धुप, मैनवत्ति उद्योग सञ्चालन गर्न सकिन्छ  । घरेलु तथा साना उद्योगहरूको व्यवसायिक विकास गरी फस्टाउनको लागि प्रदेश र स्थानीय सरकारले सहुलियतदर ऋण समेत सहयोग पु¥याउनु पर्छ । नयाँ प्राविधिको विकासलाई आत्मसाथ गर्ने गरी उद्यमी व्यवसायिहरूलाई तालिमको प्रवन्ध गरिनु पर्छ । उत्पादित भएका बस्तुहरूको हरेक पालिकाहरू घरेलु उत्पादनहरूको संकलन केन्द्र स्थापना गरी बजार प्रवद्धनमा सहयोग पु¥याउनु पर्छ त्यसो भए मात्र जनशक्ति पलायन हुुन सक्दैनन् भने पूँजीको राम्रो परिचालन हुन सक्छ । ग्रामिण अर्थतन्त्र मजबुत हुन्छ ।
३. उत्पादनलाई उद्योगसँग जोड्ने, महिलाहरूको नेतृत्व विकास, क्षमता विकास गरी अर्थिक सशक्तिकरणका लागि सघं र प्रदेश सरकारले कस्ता योजना अघि सार्नु पर्छ । जसले गर्दा थप व्यवस्थित र प्रभावकारी बानोस् ?
    संघीय सरकारले सर्व प्रथमत उद्योग मैत्री नीति अवलम्वन गर्नु प¥यो । देशको पूँजीलाई बाहिर जान दिनु भएन् । देशको जनशक्तिलाई सहि उपयोग गरी कृषि उपज उत्पादन देखि हरेक क्षेत्रमा आत्म निर्भर बन्ने वातावरण श्रृजना गर्नु पर्छ । पर निर्भरता हटाउन सरकार प्रतिवद्ध हुनु प¥यो, लगानीको वातावरण तयार गर्नु प¥यो । ७७ वटै जिल्लामा स्थानीय पालिकाहरूले आफ्नो क्षेत्रमा कस्ता खालका उद्योगहरूको सम्भावना छ । के के उत्पादन हुन्छन् । त्यसको लेखाजोखा गरी तथ्याङ्क संकलन गर्नु पर्छ । महिला उद्यमी मैत्री नीति निर्माण गर्न जरुरी छ । उद्योग धन्दा दर्ता गर्न पैत्रिक सम्पतीको हक महिलामा हुन जरुरीछ । जग्गा जमिनको लाल पूर्जा विना उद्योग दर्ता हुँदैन । महिलाहरूले  मात्र चाहेर पनि घरेलु उद्योग होस या ठूला उद्योग कुनै दर्ता हुने अवस्था छैन । त्यसको बाटो खुल्ला गर्ने व्यवस्था गरिनु पर्छ । प्रदेश र स्थानीय सरकारले मुख्य योजना निर्माण गरी उद्योग धन्दा सञ्चालन गर्न सम्भावना भएको क्षेत्रको पहिचान गरेर लगानी मैत्री वातावरण बनाइ दिने व्यवस्था हनुपर्छ । व्यवसाय फस्टाउन नसकिन्जेल ३ वर्ष वा ५वर्ष सम्म कर छुटको प्रवन्ध गर्नुपर्छ । देशमा उत्पादन भएका बस्तुहरूको कच्चा पदार्थ  उत्पादनमा अनुदानको व्यवस्था गरिनु पर्छ ।