विश्व तीव्र गतिमा डिजिटल युगतर्फ अघि बढिरहेको छ । कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), क्लाउड कम्प्युटिङ, साइबर सुरक्षा, बिग डाटा, रोबोटिक्स र इन्टरनेट अफ थिङ्स (IoT) ले विश्व अर्थतन्त्रको स्वरूप परिवर्तन गरिरहेका छन् । कुनै समय सूचना प्रविधिलाई सुविधा मानिन्थ्यो, आज यो विकास, सुशासन र राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धाको आधार बनिसकेको छ । नेपालले पनि डिजिटल रूपान्तरणको लक्ष्य अघि सारेको छ, तर लक्ष्य र वास्तविकताबीच अझै ठूलो दूरी देखिन्छ । नेपालमा सूचना प्रविधिको प्रयोग विस्तार भए पनि यसको विकासलाई अवरोध गर्ने अनेकौँ संरचनात्मक समस्या छन् । ती समस्याको समयमै समाधान गर्न नसके डिजिटल नेपालको सपना कागजमै सीमित हुने जोखिम छ ।                 सबैभन्दा पहिलो चुनौती डिजिटल पूर्वाधारको कमजोरी हो । देशका धेरै ग्रामीण तथा हिमाली क्षेत्रमा भरपर्दो इन्टरनेट सेवा, स्थिर विद्युत् आपूर्ति र आधुनिक कम्प्युटर उपकरण अझै पनि पर्याप्त छैनन् । सरकारी कार्यालयदेखि विद्यालय र स्वास्थ्य संस्थासम्म प्रविधिको पहुँच असमान छ । डिजिटल सेवा सबै नागरिकको अधिकार बन्नुपर्ने हो, तर भौगोलिक असमानताले धेरै नागरिकलाई अझै पनि त्यसबाट टाढा राखेको छ । दोस्रो चुनौती दक्ष जनशक्तिको पलायन हो । नेपालका हजारौँ IT इन्जिनियर, सफ्टवेयर विकासकर्ता, नेटवर्क विशेषज्ञ र साइबर सुरक्षा विज्ञ विदेशमा कार्यरत छन् । उनीहरूलाई स्वदेशमै टिकाइराख्ने वातावरण, अनुसन्धानको अवसर र प्रतिस्पर्धी पारिश्रमिकको अभावले “ब्रेन ड्रेन” बढाएको छ । यो केवल रोजगारीको समस्या होइन, राष्ट्रको बौद्धिक क्षमताको क्षति पनि हो ।                 तेस्रो चुनौती साइबर सुरक्षा हो । बैंकिङ, स्वास्थ्य, शिक्षा र सरकारी सेवाहरू डिजिटल हुँदै जाँदा साइबर जोखिम पनि बढेको छ । अनलाइन ठगी, फिसिङ, डाटा चोरी, र्यान्समवेयर र ह्याकिङका घटना अब विश्वकै मात्र समस्या होइनन्≤ नेपाल पनि यसबाट अछुतो छैन । डिजिटल पूर्वाधारको विस्तारसँगै साइबर सुरक्षालाई राष्ट्रिय प्राथमिकतामा राख्न आवश्यक छ । नेपालमा नीतिगत अस्थिरता पनि अर्को चुनौती हो । सूचना प्रविधिसम्बन्धी योजना र घोषणाहरू हुने गरेका छन्, तर कार्यान्वयनको गति कमजोर देखिन्छ । सरकार परिवर्तनसँगै प्राथमिकता फेरिने प्रवृत्तिले दीर्घकालीन IT परियोजनामा असर पु¥याउँछ । प्रविधिको विकास राजनीतिक परिवर्तनभन्दा माथि उठेर निरन्तर अघि बढ्नुपर्छ ।                 शिक्षा क्षेत्रमा पनि सुधार आवश्यक छ । धेरै विद्यार्थीले सूचना प्रविधि पढे पनि उद्योगले खोज्ने व्यावहारिक सीप हासिल गर्न सकिरहेका छैनन् । विद्यालयदेखि विश्वविद्यालय सम्म प्रयोगात्मक शिक्षा, अनुसन्धान, नवप्रवर्तन र उद्योगसँगको सहकार्यलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ । प्रमाणपत्र मात्र होइन, सीप विकास नै आजको आवश्यकता हो । अर्कोतर्फ, नेपालमा स्टार्टअप र नवप्रवर्तनको सम्भावना अत्यन्त ठूलो छ । नेपाली युवाहरूले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका सफ्टवेयर, मोबाइल एप, डिजिटल सेवा र AI समाधानहरू विकास गर्ने क्षमता राख्छन् । तर लगानी, अनुसन्धान, बजार पहुँच र नीतिगत सहजीकरणको अभावले धेरै राम्रो विचार व्यवसायमा रूपान्तरण हुन सकिरहेका छैनन् । यदि सरकारले कर छुट, अनुसन्धान कोष, स्टार्टअप प्रोत्साहन र निजी क्षेत्रसँग सहकार्य बढायो भने नेपाल दक्षिण एशियाकै महत्वपूर्ण IT केन्द्र बन्न सक्छ ।                 अब समाधानतर्फ स्पष्ट कदम चाल्न आवश्यक छ । पहिलो, देशभर गुणस्तरीय डिजिटल पूर्वाधार विस्तार गर्नुपर्छ । दोस्रो, साइबर सुरक्षालाई राष्ट्रिय रणनीतिक विषयका रूपमा विकास गर्नुपर्छ । तेस्रो, दक्ष जनशक्तिलाई स्वदेशमै अवसर र सम्मान दिनुपर्छ । चौथो, शिक्षा प्रणालीलाई उद्योगसँग जोडेर सीपमूलक बनाउनुपर्छ । पाँचौँ, IT उद्योग र स्टार्टअपलाई सहज वातावरण सिर्जना गर्नुपर्छ । नेपालसँग अवसरको कमी छैन । चुनौती समाधान गर्ने इच्छाशक्ति, दूरदर्शी नीति र प्रभावकारी कार्यान्वयनको आवश्यकता मात्र छ । सूचना प्रविधिमा गरिएको लगानीले आर्थिक वृद्धि, सुशासन, रोजगारी सिर्जना, सेवा प्रवाहको सुधार र अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता बढाउनेछ । अब समय आएको छ—नेपालले प्रविधिको उपभोक्ता मात्र नभई नवप्रवर्तनको सिर्जनाकर्ता बन्ने । सूचना प्रविधिमा आज गरिएको सही निर्णयले भोलिको समृद्ध, सक्षम र आत्मनिर्भर नेपालको जग बसाल्नेछ । डिजिटल भविष्यको ढोका खुलिसकेको छ; अब त्यसलाई आत्मविश्वासका साथ पार गर्ने जिम्मेवारी हामी सबैको हो ।