उत्तरा अर्थात अर्जुनकी बुहारी एवं अभिमन्युकी पत्नी थिइन् । अभिमन्युलाइ चक्रब्युहमा पारेर कौरवहरूले निर्ममता पुर्वक हत्या गरे। कुरुक्षेत्र युद्धमा अभिमन्यु मारिए पछि उत्तरा एकदम कलिलो उमेरमा विधवा भएकी थिइन्। उनले धेरै दुः ख भोगिन र त्यागहरू गरिन तर उत्तराको बारेमा त्यति चर्चा गरिएको छैन। म आज तिनै उत्तराका बारेमा चर्चा गर्दैछु । सानै उमेरमा उनले अभिमन्युसँग विवाह भएको थियो । हामी सबैलाई थाहा छ, बहादुर अभिमन्युले युद्ध लडे र आफ्नो जीवन बलिदान दिए। उत्तरा महाभारतसँग सम्बन्धित कुनै पनि कुरामा संलग्न थिइनन्, यद्यपि उनलाई परिणामको सामना गर्नु प¥यो । महाभारतमा, त्यस्तै एक पात्र जसको लागि मलाई नराम्रो लाग्छ त्यो सम्मानित नाम उत्तरा हो । एउटा हरफमा उत्तराका बारेमा लेख्दा राजा विराटकी छोरी अर्जुनकी बुहारी एवं अभिमन्युकी पत्नी एवं बृहदग्रन्थ महाभारतकी एक पात्र र राजा परिक्षितकी आमा पनि हुन् । पाँच पाण्डव जब गुप्तवासको समयमा थिए त्यो उनीहरू आफ्नो रूप नाम परिवर्तन गरेर विराटराजाको राजधानी तथा वर्तमानमा नेपालको औद्योगिक शहर विराटनगरमा बास बसेका थिए ।उत्तरा मत्स्य–महेप विराट र रानी सुदेश्नाकी छोरी थिइन्। उनको भाइको नाम उत्तर थियो । कौरवहरूले खेल मैदानमा पराजित गरेपछि पाण्डवहरूले बाह्र वर्षको निर्वासन स्वीकारे । यस समयमा अर्जुनले आफ्नो नाम ब्रहन्नाला राखे र आफूलाई नृत्य , गीत र संगीत आदिका कुशल नपुंसक हुन भने। उनलाई राजा विराटको रानीवासमा राजकुमारी उत्तरलाई नृत्य र गान आदि सिकाउनको लागि राखिएको थियो। रानिवासमा भर्ना हुनु भन्दा पहिले विराटको अर्डर पाएपछि महिलाहरूले सबै किसिमले जाँच गरेपछि आफूलाई नपुंसक भेट्टाए। त्यहाँ अर्जुनले राजकुमारी उत्तरलाई राम्ररी नृत्य र गीत गाउन थाले। राजकुमारी उसको व्यवहारबाट सन्तुष्ट भइन्। त्यस समयमा अर्जुनबाट प्रभावित राजाले आफ्नी छोरी उनलाई दिने प्रस्ताव राखेका थिए र अर्जुनले उत्तरालाई छोरीको दृष्टिले हेरेको हुनाले आफ्नो छोरो अभिमन्युका साथ विवाह गर्ने वचन दिए । उत्तराको अभिमन्युसँग विवाह भयो । जलविश्रामको लागि जानुभन्दा पहिले अभिमन्यु आफ्नी पत्नीलाई बिदाइ गर्न गए। त्यतिखेर उनले अभिमन्युलाई प्रार्थना गरे , तिमी उत्तरासँगै बस, तिमी उत्तरासँगै छौ । परीक्षितको जन्म ग अभिमन्युको मृत्यु पछि भएको थियो। उत्तरका भाइको नाम उत्तर थियो। महाभारत युद्धको अन्त्यतिर, अश्वथामाले ब्रह्मास्त्रको प्रयोग गरेर उत्तराको गर्भलाई ध्वस्त पारे, जुन पछि कृष्णले पुनरुत्थान गरेको बर्णन छ । विवाह जब महाराजा विराटले सुने कि उनको छोरा उत्तराले सबै कौरव पक्षका योद्धाहरूलाई पराजित गरेका छन् र आफ्ना गाईहरू फिर्ता लिएका छन्, तब उनले आनंदातिरकमा आफ्नो छोराको प्रशंसा गर्न थाले। यसमा, ’कंका’ ( युधिष्ठिर ) – “जसको सारथि बृहनला (अर्जुन) हो, उसको विजय निश्चित छ“। राज्यसभामा पासा राख्नका लागि नियुक्त भएका ब्राह्मण कान्काले छोराको बदलेमा नपुंसक बृहनलाको प्रशंसा गरिरहेको कुरा महाराजा विराटलाई असह्य लाग्छ। उसले पासा तान्यो र कान्कलाई प्रहार गर्यो, र कान्काको नाकबाट रगत निस्क्यो। द्रौपदी बनाईरान आयो र कचौरालाई अगाडि राख्यो र रगत भूइँमा खस्नुबाट बचायो, लातको नाकबाट निस्कदै। तेस्रो दिनमा जब राजा विराटले थाहा पाए कि उनले कान्कको रूपमा बसोबास गरिरहेका महाराज युधिष्ठिरको अपमान गरेको छ, तब उनी आफैलाई अत्यन्त दुःखी भए। उनले आफ्नी छोरी उत्तरा र अर्जुनको बिहेको प्रस्ताव अज्ञातमा भएको अपराधलाई हिर्काउन र पाण्डवहरूसँग स्थायी मित्रता कायम गर्नका लागि गरे। यसमा अर्जुनले भने– राजन! म सिकाएको नृत्य र संगीत गर्न कुमारी उत्तराको भर वर्ष । यदि मैले राजकुमारीलाई श्रीमतीको रूपमा स्वीकारें भने, मानिसहरूले म र तपाईंको छोरीको चरित्रमाथि शंका गर्नेछन् र गुरु–शिष्यको परम्पराको अपमान हुनेछ। राजकुमारी मेरो लागि छोरी जस्तै छ। त्यसकारण उनका छोरा अभिमन्यु हुन्म उत्तरालाई उनकी स्वास्नीको रूपमा स्वीकार्छु। भगवान कृष्णको भतिजालाई जमाताका रूपमा स्वीकार्न पनि तपाईका लागि गर्वको कुरा हुनेछ। सबैले अर्जुनको धार्मिकताको प्रशंसा गरे र उत्तराको विवाह अभिमन्युसँग समाप्त भयो। उत्तरा र अभिमन्युको विबहा भयो । उत्तरा महाभारत युद्द समाप्त भए पछि युधिष्ठिरले परिक्षितलाइ राजा बनाएर पांच भाइ र दौपदी स्वर्ग गए । उत्तरा राजमाता बनेर राजा परिक्षितको शासन लाइ सघाएर बसेको कथा महाभारतमा छ ।
