ग·ा र समयजीवन एक नदी जस्तै हो । अनेकाभंगाला छिचोल्दै बहनु पर्छ । महाभारतकथामा बर्णन गरिएकी गङ्गाको कथा पनिनदी जस्तै बगेको छ । नदी र समय उस्तहो जो बगेपछि फर्किन्न । समय र नदीलाइरोक्न सकिन्न । नदीलाई थुन्न र बाधहाल्न सकिएला तर त्यसको गतिलाइरोक्न सकिन्न । ठिक समय पनि त्यही हा। गङ्गा ब्रम्हापुत्रीको नामले चिनिन्छिन् ।शान्तनुसंगको विवाहले हस्तिनापुरराज्यसँग जोडिइन् । सात सन्तानलाइनदीमा बगाइन । शान्तनुले आठासन्तानलाई बगाउँनबाट जोगाएपछि तीसन्तानलाई हुर्काएपछि फिर्ता गरिन् ।फर्काएका तिनै देवब्रत पछि भिष्मपिता बनयसरी छोटकरीमा गङ्गाको कथा सकिन्छतर हिन्दु समाजमा बिहान स्नान गर्दा होसवा मुख धँुदा देखि नै हर हर गङ्गे भन्दगङ्गाको महिमा गाएर नसकिने छ ।हिन्दुधर्मका अनेक श्रोतका अनुसारगङ्गाको कथा यस्तो छ ।हिन्दु धार्मिक स्थानहरू जस्तै हरिद्वार ,इलाहाबाद र वाराणसी गंगा नदीकाकिनारमा अवस्थित छन् । गंगाको उत्पत्तिसम्बन्धी हिन्दुहरुमा धेरै विश्वास छनएउटा विश्वासका अनुसार ब्रह्माजीकाकमण्डलको पानी गंगा नामकी युवतीकारूपमा देखा र्पयो। अर्का (वैष्णव) कथाअनुसार ब्रह्माजीले श्रद्धापूर्वक विष्णुकाखुट्टा धोए र त्यो पानी उनको कमण्डलमासंकलन गरे । तेस्रो मान्यता अनुसार गंगाहिमालका राजा हिमवान र उनकी श्रीमतीमीनाकी कान्छी छोरी हुन् ।धेरै वर्ष पछि, सगर नाम गरेको राजाकादुई हजार छोराहरू थिए । एक दिन राजासागरले आफ्नो साम्राज्यको समृद्धिकालागि एउटा रीतिथिति प्रदर्शन गरे । एउटाघोडा अनुष्ठानको अभिन्न अंग थियो जुनइन्द्रले ईष्र्यालु तरीकाले चोरी गरे ।सागरले आफ्ना सबै छोराहरूलाइ”पृथ्वीको चारैतिर घुमाउन खोजे । उनलयसलाई पाताललोकमा ध्यान गरेकाकपिल ऋषि नजिकै भेट्टाए कपिलालघोडा चोरेको हो भन्ने विश्वास गदउनीहरूले उनको अपमान गरे र उनकातपस्या भंग गरे । ऋषि धेरै वर्षमापहिलो पटक आफ्नो आँखाखोले र सागरका छोराहरू देखे ।ऋषि दृष्टिले, दुई हजार छोरालाइभष्म पारिदिए । अन्तिम संस्कारनगरे क ो कारण सागरकाछोराहरूको आत्मा भूतकास्वरुपमा घुम्न थाल्यो । जबदलीपका छोरा भगीरथ रसागरका वंशजले यो दुर्भाग्यकाबारेमा सुने तब उनले गंगालाइपृथ्वीमा ल्याउने वाचा गरे रपानीले सागरका छोराहरूको पापधोई दिनेछन् र मुक्ति पाउने छन् ।भगीरथले ब्रह्माको तपस्यागंगालाई पृथ्वीमा ल्याउनकालागि गरे । ब्रह्माजी राजी भए रगंगालाई पृथ्वी र त्यहाँबाटपातललोक जान आदेश दिएताकि भागिरथका सन्तानहरूलमुक्ति पाउन सकून्।् गंगालाई यानिर्णय एकदम अपमानजनकलाग्यो र उनीले निर्णय गरिन किस्वर्गबाट पृथ्वीमा पूरै वेगको साथमाबग्ने। तब भगीरथ हडबडाए र गंगाकावेग कम गर्न शिवलाई प्रार्थना गरे । गंगाअहंकारले शिवको टाउकोमा लाग्नथालिन तर शिवले शान्तपूर्वक उसलाइउनको जुत्तामा बाँधेर उनका सानो स्ट्रिममात्र बाहिर आउन दिए । शिवको स्पशपाएर गंगा बढी पवित्र हुन गइन् ।पाताललोक तर्फ जाँदा, गंगाले पृथ्वीमाबगेर अर्को धारा सिर्जना गरिन् । हिन्दमान्यता अनुसार गंगा एकमात्र नदी हा जुन तीन संसारमा बग्दछ ( स्वर्ग, पृथ्वी, र नरक यसैले संस्कृत भाषामा यसलाइूत्रिपथगाू भनिन्छ (तीन संसारमाबगिरहेको)।भगीरथको प्रयासका कारण गंगा पृथ्वीमाआई, उनीलाई भगीरथी पनि भनिन्छ ।गंगालाई जाह्नवी पनि भनिन्छ । भनिन्छकि जब गंगा पृथ्वीमा आइन् पछिभगीरथतिर बगिरहेको थियो, पानीकावेगले धेरै हलचल मचायो र जह्नू रउसको जमिनको खेती नष्ट ग¥यो । यादेखेर क्रोधित भएर उनले गंगाको सबपानी पिए । त्यसपछि देवताहरूलजाह्नुलाई गंगालाई रिहा गर्न प्रार्थना गरताकि उनी आफ्नो कामको लागि अघिबढ्न सकून्। आफ्नो प्रार्थनासंग प्रसन्न,जाह्नू उनको कानमा गंगा पानी प्रवाह गनअनुमति दिए। यसरी गंगाले ूजाह्नवीू (जाह्नूकी छोरी) भन्ने नाम पाएको कथापनि छ । यस्तो पनि धारणा छ किकलियुग (वर्तमान काल) को अन्त्यबाटसरस्वती नदी जस्तै गंगा पनि पूर्ण रूपमासुक्नेछ र यस युगको पनि अन्त हुनेछ ।त्यसपछि सत्ययुग (अर्थात् सत्यको युग )देखा पर्नेछ ।स्कन्द पुराण जस्ता हिन्दग्रन्थका अनुसार देवी गंगा कार्तिकेय (मुरुगन) को सौतेनी आमा हुन् कार्तिकेयवास्तवमा शिव र पार्वतीका छोरा हुन्।पार्वतीले आफ्नो शारीरिक दोषका साथगणेश –शिव–पार्वतीको छोरा) को मूतिबनाई तर गणेश गंगाको पवित्र पानीमाडुबाएपछि जीवित भयो । यही कारणलभनिएको छ कि गणेशको दुई आमा छन् (पार्वती र गंगा र यसैले उनीहरुलाई द्विमातर गंगेय (गंगाको छोरो) पनि भनिन्छ ।गंगाको वर्णन सामवेदमा कतै पाइन्छ, तरपुराणमा गंगासँग सम्बन्धित कथाहरूआफ्नै रूपमा आउँदछन्।् भनिन्छ कि एकखुशीयाली सुन्दरी महिला ब्रह्मादेवकाकमण्डलबाट जन्मेकी थिइन् । यस विशेषजन्मको बारेमा दुई विचारहरू छन्।एकको विश्वास छ कि वामनको रुपमासंसारलाई राक्षस बलिबाट मुक्त गरे पछिब्रह्मादेवले भगवान विष्णुकाखुट्टा धोए र पानीलाई आफ्नाकम्मलमा भरिदिए । दोस्राभगवान शिवसँग सम्बन्धितछ, जसले सं ग ीतकादुरुपयोगबाट पीडितरागिनीलाई बचाए । जबभगवान शिवले नारद मुनिब्रह्मादेव र भगवान विष्णुकाअगाडि गीत गाए, यससंगीतको प्रभावले गर्दाभगवान विष्णुको पसीना बग्नथाल्यो, जुन ब्रह्माले उनलाइआफ्नो कमण्डलमा भरिदिए ।गं ग ा यस कमां ड लकापानीबाट जन्मेकी थिइन रउनी ब्रह्माको संरक्षणमास्वर्गमा बस्न थालिन्।यो पनि विश्वास गरिन्छ किमहाभारतका नायकपां ण् डवहरूले कु रु क्षे त्र माआफन्तहरूको मृ त् यु क ाप्रायःश्चित गर्न गंगोत्रीमा देव यज्ञ गरेकाथिए । शिवको जुत्तामा रहेकोमा पनिगंगालाई सम्मान गरिन्छ । दोस्राकिमबदन्ती भनेको गंगा मानव रूपमापृथ्वीमा उत्रिइन् र उनले पाण्डवहरूकापुर्खा राजा शान्तनुसँग विवाह गरिन् जहाउनले सातजना बच्चाहरूलाई जन्म दिएरतिनिहरूलाई नदीमा फ्याँकिदिइन्। आठाछोरा भीष्मलाई राजा शान्तनुको हस्तक्षेपपछि नदीमा बगाउन रोकियो । गंगालशान्तनुलाई पनि छोडेर गइन । भीष्मकामहाभारत कथामा मुख्य भूमिका छ ।